رابطۀ «وجود» و «ماهیت» در فلسفۀ میرداماد و تحلیل و نقد آن


چکیده

مسألۀ وجود و ماهیت و رابطۀ آن دو، مبحثی مهم، مبنایی و پرمناقشه در فلسفۀ اسلامی است. تلقی ملاصدرا از وجود و اصالت آن، خاص و بی سابقه است و متفاوت با مبانی فلسفی ماهوی تمام مکاتب پیش از اوست و نزدیک شدن به فهم صدرایی از وجود و اصالتش امری دشوار است. بررسی رابطۀ وجود و ماهیت در فلسفه میرداماد (استاد ملاصدرا) که نهایت قول به اصالت ماهیت و نقطۀ مقابل حکمت متعالیه محسوب می‌شود، موضوع پایان نامۀ حاضر قرار گرفته است تا شناخت دیدگاه اصالت ماهوی او و نقد آن بر اساس حکمت متعالیه، راه را بر فهم صحیح تفکر وجودی صدرایی و به دور از رسوبات قوی تفکرات ماهوی بگشاید. از آنجا که بررسی کامل مسألۀ مذکور بدون احاطه بر مسیر تکاملی آن در فلسفۀ اسلامی میسر نیست، به نظرات دوفیلسوف بزرگ از دو مکتب پیش از میرداماد، ابن سینا فیلسوف مشایی و حکیم اشراقی سهروردی، نیز پرداخته شده است. به دلیل نقش مبانی معرفت شناختی فلاسفه در تفسیر واقعیت موجودات، ابتدا مبانی معرفت شناختی ابن سینا، سهروردی و میرداماد مورد بررسی قرار گرفته است. شناخت در فلسفۀ میرداماد مانند ابن سینا، مبتنی بر ادراک حصولی است. اما انتقادات سهروردی بر دیدگاه مشایی و اصرار او بر تمایز مفاهیم اعتباری از حقیقی، باعث شده میرداماد برای نخستین بار معقولات ثانی فلسفی را از منطقی جدا نموده و به این ترتیب از صرفاً ذهنی یا عینی انگاشتن آنها، مصون بماند؛ بنابراین وی به خلاف ابن سینا از تحلیل عقلی شیء خارجی به دو حیث وجود و ماهیت، تمایز عینی آنها را نتیجه نمی‌گیرد، بلکه ماهیت را تمام حقیقت اشیا دانسته و وجود را تنها مفهومی مصدری می‌داندکه با حیثیت تعلیلی و بدون هیچ گونه حیثیت تقییدی و به حسب انتساب به جاعل، از ماهیت ممکن و نیز بدون حیثیت تعلیلی از ماهیت واجب انتزاع می‌شود؛ و بدین گونه از ایرادات وارد بر ابن سینا در بحث ترکیب شیء خارجی از وجود و ماهیت و خلط ذهن وعین رهایی یافته و بر خلاف دو فیلسوف پیش از خود در ترسیم رابطۀ وجود و ماهیت، به نظام فکری منسجم و دور از پریشان‌گویی بر پایۀ اصالت ماهیت دست می‌یابد. اما نگاه اصالت ماهوی او نگاهی کثرت‌انگار است که به توفیقات نگاه اصالت وجودی حکمت متعالیه در ارائۀ تفسیری پیشرفته از وحدت و ربط حق تعالی و ماعدا، و تبیین علم الهی به جزئیات به گونه‌ای سازگار با وحدت ذات حق و در عین احاطه علمی او، دست نمی‌یابد.

 


 اطلاعات پایان‌نامه

عنوان پایان‌نامه: رابطۀ «وجود» و «ماهیت» در فلسفۀ میرداماد و تحلیل و نقد آن

دانشجو: غزاله نویسی

مقطع: کارشناسی ارشد

استاد راهنما: دکتر رضا اکبریان

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ علوم انسانی

تاریخ دفاع: 1390


برای مطالعۀ پایان‌نامه، به کتابخانۀ دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس مراجعه نمایید.

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (1 رأی از 5)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید