ضوابط الرضاع


 

کتاب «ضوابط‌ الرضاع» یا رسالۀ «رضاعیّة»، اثری فقهی و اجتهادی است که به بحث نشر و تنزیل «محرمیّت رضاعی» می‌پردازد.

میرداماد در مقدّمۀ این رساله می‌گوید که پیش از این، رسالۀ مختصری در باب رضاع نگاشته که با خرده‌گیری برخی معاصرین مواجه گردیده؛ لذا، وی این موضوع را با بررسی و موشکافی بیشتر مورد فحص و بررسی قرار داده است.

 

کتاب دارای یک مقدّمه، سه «استباثة»، «تختمة» و «خاتمة» است. هریک از استباثه‌ها مشتمل بر چند مسئله و گاهی یک یا دو «ضابطه» می‌باشند.

در مقدّمه از ادلّۀ نشر حرمت رضاعی،‌وجه اشتراک و اختلاف قرابت رضاعی و نسبی، محارم نسبی و رضاعی و بررسی کلام محقّق ثانی در محرمیّت رضاعی، سخن گفته می‌شود.

استباثۀ اول دربارۀ ارضاع دایه به بستگان سببی و نسبی و احکام آن و استناد میرداماد به قاعدۀ «عموم المنزلة» می‌باشد؛ یعنی در این بخش با بررسی ۱۵ مسئله، به حرمت ازدواج با برخی از افراد به‌ویژه به واسطۀ رضاعیت و حکم فقهی شیردادن به افراد مختلف از جهت محرمیّت و ازدواج پرداخته می‌شود. در این بخش، قاعدۀ «عموم المنزلة» موشکافانه بررسی شده است. بیشتر فقها تا به امروز منکر این قاعده هستند و میرداماد از نخستین کسانی است که از این قاعده در بحث رضاع بهره گرفته است.

مفصّل‌ترین مسئلۀ این فصل، تحریم ازدواج صاحب لبن با جدّۀ مرتضع است. ابتدا ادلّۀ ثبوت تحریم از نظر مصنّف نقل شده و نقد کلام شهید ثانی در عدم تحریم جدّۀ مرتضع در برخی موارد آورده شده است. در ادامه، کلام علّامۀ حلّی دربارۀ تحریم مادرِ مادر رضاعی، تحرم پسر خواهر رضاعی از نگاه فخر المحقّقین و سپس دلالت ۱۸ روایت بر نشر حرمت رضاعی سخن می‌آید. سخن علّامۀ حلّی و مناقشۀ محقّق ثانی با سخن شهید اوّل و اشکال مصنّف بر ردّ نظر محقّق ثانی، از دیگر مباحث استباثۀ اول است.

در استباثۀ دوم ابتدا به شرط «اتّحاد صاحب لبن» و نقد و بررسی ادلّۀ موافقین و مخالفین آن پرداخته می‌شود و سپس ۱۱ مسئلۀ دیگر بررسی می‌شوند. احکام خویشاوندی میان ارکان قرابت رضاعی، صور ارضاع، حکم شرعی مهریّه در مورد محارم رضاعی، مسئلۀ عتق در محرمیّت رضاعی و وقوع ظِهار در محرمّات رضاعی است.

تختمه دارای یک «تکملة»، چند ضابطه و ۲۵ مسئله است. در این‌ بخش از شروط محرمیّت رضاعی، نزاع مُرضِعه و ولد رضیع، شهادت زنان در مسئلۀ رضاع و … سخن گفته می‌شود.

خاتمه دارای ۶ مسئله و ۱۴ ضابطه است که برخی از آن‌ها عبارتند از: تعریف مرضعه، عدم اشتراط اذن زوج در ارضاع، ارضاع از شیر زنا، تأثیر رضاع در طبیعت و اخلاق، ویژگی‌های دایه و تأثیر آن در تربیت فرزند، احکام حضانت فرزندان رضاعی و موارد قبوت و سقوط حقّ حضانت.

این کتاب دارای چند مبحث اصولی است که می‌توان از لابه‌لای آن‌ها، برخی دیدگاه‌های خاصّ میرداماد را به دست آورد. وی در این اثر به مناسبت‌های گوناگون به تشرح مباحث اصولی تحت عنوان «ضابطه» می‌پردازد. برخی از این‌مباحث اصولی عبارتند از: معنای لغوی و اصطلاحی «اصل»، شهرت و شبهۀ محصوره و غیر محصوره.

همچنین، تحقیقات و تدقیقات رجالی، حدیثی، فلسفی و اخلاقی گوناگونی در جای‌جای متن کتاب به چشم می‌خورند.

 

این اثر ابتدا در سال ۱۳۱۵ هجری‌شمسی به همراه رسالۀ محقّق کرکی و علّامۀ مجلسی و شیخ ابراهیم قطیفی دربارۀ رضاع در مجموعۀ «رضاعیّات و خراجیّات»؛ و بعدها در سال ۱۴۰۲ هجری‌قمری، در مجموعۀ «کلمات المحقّقین» به صورت چاپ سنگی منتشر شد.

در سال ۱۳۹۲ هجری‌شمسی به همّت آقای حجّت منگنه‌چی و با مقدّمۀ حجّة الإسلام سیّدمجتبی نورمفیدی، از سوی مرکز فقهی ائمّۀ اطهار (ع) و مؤسّسۀ فرهنگی میرداماد گرگان، با بهای ۱۶۰۰۰۰ ریال به بازار کتاب راه یافت.

ضوابط الرضاع، بار دیگر و در همان سال، به کوشش حجّة‌الإسلام سیّدمجتبی میردامادی و از سوی مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ع)، در دو مجلّد و با بهای ۳۷۵۰۰۰ ریال عرضه شد.

 

  • مطالعۀ معرّفی و نقد کتاب:

  «نگاهی به کتاب ضوابط‌الرضاعِ میرداماد»، به قلم محمّد انصار

  • مطالعۀ ترجمۀ بخشی از کتاب:

  «مسئلۀ حَضانت و شروط آن»، به قلم محمّد انصار

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (هنوز امتيازی داده نشده)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید

چاپ صفحه