نقد و بررسیِ حدوث دهری میرداماد


حدوث عالم و کیفیّت ربط آن با قدیم، همواره یکی از مسائل مهم فلسفه بوده، اقوال و آرایی را به دنبال داشته است؛ زیرا فلسفۀ یونان قائل به حدوث زمان نیست؛ امّا زمان در میان ادیان توحیدی اهمیّت ویژه‌ای داشته و پیروان آن ادیان قائل به حدوث آن هستند. طبیعتا متکلّمان و فیلسوفان مسلمان نمی‌توانند با نظریّۀ فلسفۀ یونان موافق باشند.

اهمیّت این مسئله هنگامی بیشتر شد که برخی متکلّمان نظیر غزّالی، آن را یکی از دلایل کفر فلاسفه و مخالف شرع دانسته و مدّعی شدند که فلاسفه به قدم عالم معتقدند و برای خداوند شریک قائلند؛ لذا تحقیق در این موضوع با دشواری‌های گوناگونی رو‌به‌رو شد. از طرفی تنش ایجاد‌شده چنان بازتاب منفی داشت که برخی از دلسوزان دوطرف از متکلّمان و فلاسفه را وادار کرد برای حلّ این نزاع به ارائۀ طرح، ایده و دیدگاه جدید بپردازند.

یکی از کسانی که برای حلّ این مشکل قدم برداشت، حکیم سیّدمحمّدباقر میرداماد (969-1040ق) فیلسوف شهید عصر صفویّه بود. او در جواب اشکال «لزوم مسبوقیّت عالم وجود به عالم ربوبی و وجوب اعتقاد به حدوث عالم و مسبوقیّت عالم به عدم صریح واقعی نه مسبوقیّت به عدم در مرتبۀ عقلیّه»، به «حدوث دهریِ» عالم و جمع میان عدم انتفاع فیض از فیّاض مطلق که شرعا وعقلا ثابت است. این نظریّه اصلی‌ترین دیدگاه و از ابداعات میرداماد است. برخی معتقدند که کلّ کتاب القبسات باری تبیین و اثبات این نظریّه نگاشته شده و و حتّی شهرت میرداماد مدیون ارائۀ این نظریّه است.

 

نویسندۀ این کتاب پس از بررسی کلیّات زندگی‌نامه، آثار، شاگردان و اوضاع عصر میرداماد، به مبانی نظریّۀ حدوث دهری، تقریر نظریّه و دلایل آن پرداخته است. وی در نهایت به نقد و بررسی این نظریّه به تفکیک موافقان و مخالفانِ آن در تاریخ فلسفه پرداخته است. نویسنده در موضعی شبیه با دیدگاه استاد سیّدجلال‌الدین آشتیانی، معتقد است که دیدگاه میرداماد در واقع چیزی جز نظریّۀ حدوث ذاتی نیست.

کتاب «نقد و بررسی حدوث دهری میرداماد» به قلم دکتر روح‌الله شاکری زواردهی تألیف شده و در سال 1396 از سوی انتشارات جهاد دانشگاهی منتشر شده و با قیمت 80000 ریال روانۀ بازار نشر شده است.

 

  • مطالعۀ بیشتر:

تأمّلی در نظریّۀ «حدوث دهری»

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (هنوز امتيازی داده نشده)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید