نبراس الضياء


کتاب «نبراس الضیاء و تسواء السواء»، از آثار کلامی میرداماد است که دربارۀ مسئلۀ بداء به قلم آمده است. این نگاشته مشتمل بر يک ديباچه تحت عنوان «اقتصاص و حکومة» و دو بخش کلّى است.

دیباچه:

مؤلّف در ديباچۀ نبراس الضیاء با نقل کلام امام فخر رازى بيان خود را آغاز می‌کند، فخر رازى در کتاب «محصّل» گويد: شيعه با استفاده از دو اصل بداء و تقيّه، خود را از هر اشتباه و کذبى مبرّا مینمايند. همیگويند در آينده ما داراى حکومت و عزّت خواهيم شد، و وقتى بدان دست نمیيابند گويند بداء شده است، و وقتى حرفى را میزنند و بعد معلوم میگردد که خطا و باطل بوده، گويند تقيّةً گفتيم.

خواجه نصيرالدين طوسى در کتاب «نقد المحصّل» به پاسخ از اين افتراء برآمده و گويد: اوّلًا؛ خبر بداء خبر واحد است و موجب علم و عمل بدان نيست و ثانيا؛ تقيّه مورد خاصّ دارد و در تمام موارد جايز نيست.

محقّق داماد از کلام امام فخر رازى بر میآشوبد و کلام خواجه نصير الدين طوسى را در مسألۀ تقيه، قبول و در مسأله بداء مورد اشکال قرار داده و میگويد:

اوّلًا: مسألۀ بداء از طريق اهل سنّت نيز مطرح گرديده و پاره‏اى از آيات قرآنى دالّ بر آن است.

ثانيًا: خبر روايت بداء در مورد اسماعيل پسر امام جعفر صادق (عليه السّلام)، غير قابل قبول است‏  و معارض با اخبار باب امامت ائمۀ اثنى عشر عليهم السّلام است. در پى انتقاد به خبر بداء، وى امامت ائمۀ اثنى عشر را محرز میداند و لذا ادلّۀ اثبات امامت را بر دو پايه استوار میبيند:

الف) احاديث و اخبار فضائل ائمۀ اثنى عشر (عليهم السّلام).

ب) مثالب و کژي‌هاى موجود در جانشينان دروغين خلافت‏.

بدين طريق، او بيش از يک سوم رسالۀ خود را به همين اصل اختصاص داده که در آن نيز از گفتارهاى جدلى و خطابى استمداد جسته است.

بخش دوّم:

در اين بخش به طرح اصلى رساله پيرامون بداء رسيدگى میگردد که خود بر سه پايه استوار است:

الف) ذکر اخبار وارده در مسألۀ بداء.

ب) بررسى لغوى واژۀ «بداء» و عدم انکار استناد آن به خداوند.

ج) طرح بيانى مسألۀ بداء که اين بخش خود بر دو قسمت است:

  • طرح آموزۀ بداء و هماهنگى مفهوم آن با نسخ و اختلاف آن در تشريع و تکوين که در پايان رساله با اشاره‏اى گذرا به طرح همين بخش، رساله بصورت ناتمام انجام يافته است.
  • بررسى مسألۀ تکوين و موجودات مکوّن که در پى آن به مذهب تثليث و تربيع در اقسام موجودات اشاره شد. در اين رهگذر وجه تخصيص بداء به مکوّنات روشن می‌گردد.

 

خلاصۀ نظر میرداماد در این بخش چنین است:

«البداء منزلته في التکوين منزلة النسخ في التشريع، فما في الأمر التشريعي و الاحکام التکليفيّة نسخ، فما في الأمر التکويني و المکوّنات الزّمانيّة بداء، فالنسخ کأنّه بداء تشريعي، و البداء کأنّه نسخ تکويني».

بخش سوم:

اين بخش که از جهتى، يک بخش فرعى و استطرادى در مسأله بداء میباشد، به اعتبارى بطور مستقيم با بداء در ارتباط است. در اين مرحله به طرح حصول کثرت از وحدت از رهگذر مسائل علم حروف و اعداد اشاره شده که بيش از يک پنجم رساله را به خود اختصاص داده است.

 

رسالۀ «نبراس الضیاء» به همراه حواشی ملّاعلی نوری، با تحقیق دکتر حامد ناجی‌اصفهانی ، در سال 1374 هجری‌شمسی، به صورت مشترک از سوی انتشارات هجرت و مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، با بهای 5600 ریال روانۀ بازار نشر گردید.

 

  • مطالعۀ بیشتر:

«نبراس‌الضیاء» در ویکی‌نور

  • مشاهده و دریافت کتاب:

مکتبة نرجس / کتابخانۀ دیجیتال نور / كتابخانۀ دیجیتالی تبیان

 


نقد و نظر

گفتار مختصری از استاد مجید هادی‌زاده دربارۀ سبک و اغلاق متن «نبراس الضیاء» میرداماد، از پیوند زیر آمادۀ دریافت می‌باشد:

 

 

  • دریافت فایل صوتی:

  پیچیدگی متن «نبراس الضیاء»

 

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (هنوز امتيازی داده نشده)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید