دیوان اشراق


از وجوه برجستۀ شخصیّت علمی میرداماد، تسلّط او بر فنون ادبی و علوم عربی است. تقی‌الدین کاشی، صاحب «خلاصة الأشعار»، که دست‌کم دو مرتبه در شهر کاشان میزبان میر بوده، نام وی را در شمار شاعران عصر صفوی آورده و نوشته است: «با وجود کمال در هر وادی از فنون فضایل، میلش به شاعری بیشتر بود و اکثر اوقات، اشعار آبدار بر لوح اعتبار نقش می‌نمود و…»[1].

با عنایت به اشتغالات علمی و اجتماعی بسیارِ میر، طبیعی است که وی اوقات فراغتش را صرف شعر می‌نموده و شاعری در کنار اشتغالات جدّی او، عملی تفنّنی محسوب می‌شده است. اسکندربیک منشی در بیان این معنا آورده است: «… گاهی به نظم اشعار ملتفت شده، اگرچه دون مرتبۀ عالی اوست، امّا مضمون این مقال را از زبدة العارفین، سخنور نامی، شیخ نظامی (علیه الرحمة) مشهور است، نظم: پیش و بسی بست صف کبریا/ پس شعرا آمد و پیش انبیاء، منظور داشته، زبان صدق بیان بدان گشوده، «اشراق» تخلّص می‌نمایند»[2].

با این اوصاف، مجموعۀ معتنابهی از ابیات میرداماد بر جای مانده که شامل قصاید، غزلیّات، ملمّعات و مثنوی گران‌سنگ مشرق الأنوار[3] و رباعیّات زیبای اوست. دیوان میرداماد، پس از درگذشت او به فرمانِ شاه‌صفی، توسّط داماد و شاگرد مبرّز میر، سیّد احمد علوی‌عاملی گردآوری شده و به نام پادشاه وقت مصدّر گشته است.

بیشترین حجم دیوان میرداماد، شامل رباعیّات، سپس غزلیّات و قصاید و قطعات و مثنوی اوست. حضور الفاظ عربی و بعضی از لغات نامأنوس و دورافتاده در اشعارش، گاه درک آن‌ها را برای خوانندگان دشوار و دیریاب می‌سازد.

 

میرداماد در سرودن این اشعار، به سبک شعرای سلف، یعنی سبک هندی نظر داشته و در این مسیر از آرایه‌های لفظی و معنوی زیبایی بهره جسته است که ذهن خواننده را در بوستان ابیات وزین و پُرمعنای خود به پرواز در می‌آورد؛ به عنوان نمونه:

قدّ ابد پیش بقای تو پَست/ قامت معنی ز ثنای تو پست

***

زتقدّم زمانی خردم به عذرخواهی/ فلکم به عفوجویی ز تصدّر مکانی

***

شوش صواب ببینم، مجس مصاب دانی/ رقم قضا نشانم حَکم قدر بیابی

***

دلم از دولت عشق تو سلیمانی کرد/ قدر یک مورچه در کوی تو هرچند نداشت

و …

دیوان میرداماد، برای نخستین بار در سال 1349 هجری‌شمسی، توسّط میرزا محمود شفیعی و از سوی کتاب‌فروشیِ خوانساری‌ها در اصفهان به طبع رسید. چاپ دوم این مجموعه، در سال 1379 هجری‌شمسی و با تصحیح احمد کرمی، از سوی انتشارات «ما» و با قیمت 12000 ریال منتشر شد. آخرین و سومین تحقیق این اثر، در سال 1385 هجری‌قمری، از سوی مؤسّسۀ میراث مکتوب، با تصحیح خانم سمیرا پوستین‌دوز و به همراه مقدّمۀ مفصّلی به قلم آقای جویا جهانبخش، با بهای 75000 ریال روانۀ بازار نشر گردید.

 

  • مطالعۀ بیشتر:

«دیوان اشراق» در ویکی‌نور

حکیم یمانی، شعر ایمانی

  • مشاهده و دریافت کتاب:

انتشارات ما: کتابخانۀ دیجیتال جهانی / کتابناک / مکسیران

انتشارات میراث مکتوب: طاقچه

  • مطالعۀ معرّفی و نقد کتاب:

چاپ انتشارات ما:

  نقد «دیوان میرداماد»، به قلم حامد ناجی‌اصفهانی

چاپ انتشارات میراث مکتوب:

  معرّفی «دیوان اشراق»، به قلم علی افضلی

 


[1]. خلاصة الأشعار، ص248 .

[2]. تاریخ عالم‌آرای عبّاسی، ج1، ص147 .

[3]. این ابیات، در اقتفای مثنوی «مخزن الأسرار» حکیم نظامی گنجه‌ای، بر وزن «مفتعلن مفتعلن فاعلن» و در بحر سریع مسدس مطوی مکشوف سروده شده‌اند.

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (1 رأی از 5)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید