الإیقاظات


رسالۀ «الإیقاظات»، تحریری مبسوط از رسالۀ «خلق‌الأعمال» است که مشتمل بر یک مقدّمه و شش «الإیقاظ» است. بنا بر مقدّمۀ رساله، این اثر در پاسخ یکی از دوستان یا شاگردان میرداماد به رشتۀ تحریر درآمده است. بر اساس نسخۀ کتابخانۀ مجلس شواری اسلامی (مجموعۀ طباطبایی، شمارۀ 883)، شروع تألیف این اثر در اواخر سال 1025 هجری‌قمری بوده است و البته در این نگاشته، مؤلّف به دو اثر دیگر خود، یعنی «الافق المبین» و «خلسة الملکوت» ارجاع داده است که طبعًا نگارش «الإیقاظات» متأخّر از این دو اثر می‌باشد.[1]

این اثر دربارۀ بحث جبر و اختیار نگاشته شده و به طور کلّی دارای دو بخش است:

اول؛ بخش روایی که در ایقاظ چهارم آمده و تقریبًا نیمی از رساله را به خود اختصاص داده است. در این بخش میرداماد با نقل احادیث مربوط به جبر و اختیار، به مبانی عقلی خود قوّت بخشیده، ولی عملًا دسته‌بندی منظّمی در نقل این احادیث به چشم نمی‌خورد.

دوم؛ بخش کلامی – فلسفی که پنج ایقاظ دیگر را به خود اختصاص داده که به مباحثی همچون تحلیل نظریات جبر، تفویض و اخیار، توجیه شرور، حدوث افعال عباد و تعیین مجوسیان امّت می‌پردازد.

 

این اثر برای نخستین بار در هامش چاپ‌سنگی کتاب «القبسات»، با همّت شیخ محمود بروجردی منتشر گردید و  بعدها با تصحیح استاد عبدالله نورانی در سال 1381 هجری‌شمسی در مجموعۀ «مصنّفات میرداماد» عرضه شد. تصحیح دیگر این اثر، با تصحیح دکتر حامد ناجی‌اصفهانی، در سلسۀ منشورات نخستین همایش مکتب فلسفی اصفهان، توسط مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران در اسفند ماه سال ۱۳۹۱ با قیمت 6۰۰۰۰ ریال به چاپ رسیده است.

 

  • مشاهده و دریافت کتاب:

شبکه «الفکر» کتابخانۀ دیجیتال جهانی کتابخانۀ دیجیتالی تبیان

 


[1] . در این اثر به کتاب «الرواشح السماویّة» نیز ارجاع داده شده است، ولی با توجّه به بخش بر جای مانده از «الرواشح»، عملًا بحثی دربارۀ خلق اعمال نیامده، لذا باید چنین گمان کرد که مؤلّف در آن زمان در سودای نگارش این بحث در «الرواشح» بوده، یا آنکه بخشی از این اثر مفقود شده است.

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (هنوز امتيازی داده نشده)
Loading...

دیدگاهتان را بنویسید